Master webinar epitope spreading en CAR-t (accreditatie wordt bij KTNO aangevraagd) na afloop van webinar een controle vraag goed beantwoorden en je krijgt een certificaat.

Duur kijken circa een 45 minuten.

Master ITE: Epitope spreading en CAR-T-therapie

Als de afweer steeds meer ‘verdachten’ leert herkennen, kan een diepe reset dat netwerk dan werkelijk wissen?

Auto-immuniteit begint vaak met herkenning van een klein onderdeel van een eiwit: een epitoop. Maar wanneer ontsteking en weefselschade voortduren, kunnen steeds meer eiwitfragmenten zichtbaar worden voor het immuunsysteem.

De afweer leert daardoor nieuwe structuren herkennen. Eerst mogelijk binnen hetzelfde eiwit, later ook in andere eiwitten uit het beschadigde weefsel. Dit proces noemen we epitope spreading.

Het helpt verklaren waarom een auto-immuunreactie zich in de loop van de tijd kan uitbreiden, waarom het oorspronkelijke target niet altijd het belangrijkste target blijft en waarom auto-immuniteit kan uitgroeien tot een complex netwerk van B-cellen, T-cellen, auto-antistoffen en immunologisch geheugen.

In deze Master ITE nemen Monique van Poorten en Jolande Bakker je stap voor stap mee in dit fascinerende proces. Vervolgens verbinden we epitope spreading met een van de meest veelbelovende én ingrijpende ontwikkelingen binnen de behandeling van ernstige auto-immuunziekten: CAR-T-therapie.

Van één epitoop naar een breder immuungeheugen

Een eiwit bevat meerdere epitopen die door verschillende onderdelen van het immuunsysteem kunnen worden herkend.

Wanneer een immuunreactie weefselschade veroorzaakt, komen nieuwe antigenen en eiwitfragmenten vrij. Antigeenpresenterende cellen kunnen dit materiaal opnemen en nieuwe peptiden via HLA aan T-cellen presenteren.

Zo kan een zelfversterkende lus ontstaan:

autoreactiviteit → inflammatie → weefselschade → nieuwe epitopen → bredere immuunherkenning → meer schade.

Ook veranderingen in lichaamseigen eiwitten, zoals citrullinatie of oxidatie, kunnen nieuwe of eerder verborgen epitopen beter zichtbaar maken.

Daarbij is epitope spreading niet hetzelfde als molecular mimicry. Molecular mimicry kan een eerste kruisreactie tussen een microbieel en lichaamseigen epitoop helpen veroorzaken. Epitope spreading beschrijft hoe de reactie daarna door weefselschade steeds breder kan worden.

Mimicry kan de vonk zijn; epitope spreading kan het vuur uitbreiden.

Niet ieder nieuw epitoop wordt een target

Het beschikbaar komen van een nieuw epitoop is op zichzelf niet voldoende om een auto-immuunreactie te veroorzaken.

De context bepaalt wat er vervolgens gebeurt:

• past het peptide in de aanwezige HLA-variant?
• is er voldoende co-stimulatie?
• bevindt de antigeenpresenterende cel zich in een inflammatoire toestand?
• zijn Tregs en andere tolerantiemechanismen voldoende in staat de reactie te begrenzen?
• komen antigeen en lymfocyt op de juiste plaats en het juiste moment bij elkaar?

Auto-immuniteit wordt dus niet alleen bepaald door wat het immuunsysteem kan herkennen, maar ook door de omstandigheden waarin die herkenning plaatsvindt.

Kan CAR-T het autoreactieve netwerk resetten?

Bij CAR-T-therapie worden lichaamseigen T-cellen genetisch voorzien van een receptor waarmee zij een specifiek oppervlaktemolecuul kunnen herkennen en de betreffende cel kunnen vernietigen.

Bij de meeste huidige toepassingen van CAR-T bij auto-immuunziekten is CD19 het target. CD19 bevindt zich op grote delen van de B-cellijn, waaronder naïeve B-cellen, geheugen-B-cellen en plasmablasten.

CD19-CAR-T richt zich daarmee niet tegen één auto-epitoop, maar verwijdert een groot deel van het B-celcompartiment. Hierdoor kunnen verschillende autoreactieve B-celklonen, geheugen-B-cellen en de presentatie van self-antigenen tegelijk worden onderbroken.

Dat kan een zeer diepe immuunreset veroorzaken. Bij zorgvuldig geselecteerde patiënten met ernstige therapieresistente auto-immuunziekten zijn inmiddels indrukwekkende, soms medicatievrije remissies beschreven.

Maar is het immuunsysteem daarmee werkelijk weer blanco?

Wat kan na de reset achterblijven?

Epitope spreading kan in meerdere geheugensystemen zijn vastgelegd. Een deel daarvan valt buiten het directe bereik van CD19-CAR-T.

Langlevende plasmacellen kunnen CD19-negatief zijn. Autoreactieve CD4- en CD8-geheugen-T-cellen worden niet rechtstreeks verwijderd. Ook weefselresidente immuuncellen, de oorspronkelijke HLA-varianten en bestaande orgaanschade verdwijnen niet door een B-celreset.

Nieuwe B-cellen keren dus terug in dezelfde biologische omgeving.

Daarom is een klinische remissie niet automatisch het bewijs dat iedere autoreactieve specificiteit verdwenen is. Het betekent vooral dat de pathologische lus krachtig is onderbroken.

De kracht is breedte — en dat is ook de prijs

CD19-CAR-T verwijdert niet alleen pathologische, maar ook beschermende B-cellen. Dit kan leiden tot verlies van immuungeheugen, lage immunoglobulinen en een verhoogde gevoeligheid voor infecties.

Daarnaast zijn lymfodepletie, langdurige cytopenieën en mogelijke late complicaties belangrijke aandachtspunten. De eerste resultaten bij auto-immuunziekten zijn bijzonder veelbelovend, maar de onderzochte groepen zijn nog klein en follow-up over tientallen jaren ontbreekt.

Bij een patiënt zonder kanker vraagt deze krachtige en nauwelijks omkeerbare behandeling daarom om een zorgvuldige afweging tussen mogelijke medicatievrije remissie en de prijs op lange termijn.

Wat leer je in deze Master ITE?

Na deze master begrijp je onder andere:

• wat een epitoop is en hoe epitope spreading ontstaat;
• het verschil tussen intra- en intermoleculaire spreading;
• waarom molecular mimicry een andere rol heeft dan epitope spreading;
• hoe weefselschade, HLA-presentatie, B-cellen en Tregs samen het proces bepalen;
• waarom auto-immuniteit zich tot een steeds breder netwerk kan ontwikkelen;
• hoe CAR-T-cellen worden gemaakt en waarom CD19 meestal het target is;
• welke delen van het B-celgeheugen diep kunnen worden verwijderd;
• welke autoreactieve geheugenlagen kunnen achterblijven;
• waarom een klinische remissie niet hetzelfde is als het wissen van alle autoreactiviteit;
• welke immunologische en langetermijnrisico’s bij CAR-T moeten worden meegewogen;
• en waarom het stoppen van de immuunaanval niet automatisch betekent dat bestaande orgaanschade herstelt.

Voor wie?

Deze Master ITE is ontwikkeld voor ITE-therapeuten en andere ervaren gezondheidsprofessionals die auto-immuniteit als een dynamisch proces willen begrijpen.

De master sluit inhoudelijk aan op de Master ITE over HLA en Treg, maar is ook zelfstandig te volgen wanneer je over een goede basiskennis van het immuunsysteem beschikt.

Met overzichtelijke schema’s en een biologisch-logische opbouw maken we complexe immunologie begrijpelijk, zonder de wetenschappelijke nuances te verliezen.

Je krijgt toegang tot een opgenomen masterclass van circa 45 minuten, die je in je eigen tempo kunt bekijken en zo vaak kunt terugkijken als je wilt.

Van het eerste epitoop tot de grenzen van een immuunreset

CAR-T kan een pathologisch netwerk zeer diep onderbreken. Maar om te begrijpen wat werkelijk wordt gereset, moeten we blijven vragen:

Welke cellen worden verwijderd?
Welke geheugenlagen blijven bestaan?
Welke schade is nog herstelbaar?
En hoe duurzaam is de nieuwe balans?

→ Bekijk de Master ITE: Epitope spreading en CAR-T-therapie

Begrijp de verbreding. Doorgrond de reset. Ontdek wat mogelijk achterblijft.